Kalo, rastur, kvar i lom: kako se utvrđuje prema  normativu obveznika?

Kako se utvrđuje količina rashoda za dobra koja nisu obuhvaćena normativom za utvrđivanje rashoda (kalo, rastur, kvar i lom), koji je sastavni deo Uredbe o količini rashoda (kalo, rastur, kvar i lom) na koji se ne plaća PDV?

Ovo pitanje je posebno značajno za obveznike PDV-a koji u svom poslovanju imaju dobra za koja Uredbom nije propisan normativ rashoda.

Šta se smatra rashodom (kalom, rasturom, kvarom i lomom)?

Prema Uredbi o količini rashoda (kalo, rastur, kvar i lom) na koji se ne plaća porez na dodatu vrednost, rashodom se smatraju gubici koji nastaju pri manipulaciji dobrima kao posledica prirodnih uticaja, tehnološkog procesa ili kao posledica preduzimanja neophodnih radnji u postupku proizvodnje i prometa dobara.

Uredbom je propisano da se PDV ne plaća na rashod do količine utvrđene prema normativu za utvrđivanje rashoda na koji se ne plaća PDV. Normativ je dat u prilogu Uredbe i čini njen sastavni deo.

To znači da, kada je određena vrsta robe obuhvaćena normativom iz Uredbe, obveznik PDV-a primenjuje propisani procenat rashoda.

Međutim, šta se dešava kada određeno dobro nije obuhvaćeno normativom iz Uredbe?

Normativ obveznika za dobra koja nisu obuhvaćena Uredbom

Za dobra koja nisu obuhvaćena normativom rashoda iz Uredbe, količina rashoda utvrđuje se prema normativu obveznika, ako nadležni poreski organ ne utvrdi drugu količinu.

Dakle, obveznik PDV-a u tom slučaju sam utvrđuje procenat kala, rastura, kvara ili loma koji odgovara konkretnoj vrsti robe i uslovima u kojima se roba nabavlja, skladišti, prerađuje ili prodaje.

Normativ rashoda izražava se u procentu od količine robe koja je u određenom poreskom periodu nabavljena, prerađena, proizvedena ili prodata, u zavisnosti od toga šta je relevantno za konkretnu vrstu robe i način nastanka rashoda.

Važno je napomenuti da se procenat rashoda ne utvrđuje proizvoljno. Obveznik treba da ima osnov za procenat koji je utvrdio svojim aktom, odnosno da može da obrazloži zbog čega je određena količina kala, rastura, kvara ili loma realna za konkretnu vrstu robe i delatnost.

Kako utvrditi procenat kala, rastura, kvara i loma?

U praksi se prilikom utvrđivanja normativa može poći od iskustvenog procenta rashoda koji se primenjuje kod obveznika koji se bave istom ili sličnom delatnošću.

Na primer, ukoliko se određena vrsta robe po svojoj prirodi i načinu manipulacije uobičajeno javlja sa određenim procentom kala ili rastura, podatak o takvom procentu može predstavljati osnov za utvrđivanje normativa kod drugog obveznika koji posluje pod sličnim uslovima.

Problem može nastati kada obveznik nema mogućnost da pribavi podatke o procentima koje primenjuju druga lica iz iste delatnosti.

U takvoj situaciji, u praksi se kao način stručnog potkrepljivanja normativa može koristiti nalaz i mišljenje sudskog veštaka odgovarajuće struke.

Sudski veštak, u zavisnosti od vrste robe i konkretne oblasti, može na osnovu stručnih znanja i karakteristika procesa dati mišljenje o procentu kala, rastura, kvara ili loma.

Na osnovu takve stručne dokumentacije obveznik može doneti interni akt kojim utvrđuje normativ rashoda.

Zašto je važno imati obrazloženje normativa?

Nije isto kada obveznik samo donese odluku kojom propiše da, na primer, za određenu robu priznaje rashod od 5%, i kada za isti procenat postoji stručno obrazloženje i dokumentacija koja potvrđuje osnov za njegovo utvrđivanje.

U prvom slučaju poreski organ može postaviti pitanje na osnovu čega je obveznik utvrdio upravo 5%.

U drugom slučaju obveznik može da pokaže osnov na kome je procenat utvrđen, što omogućava bolje dokumentovanje opravdanosti primenjenog normativa.

Zbog toga je, posebno kod robe kod koje mogu nastati značajniji gubici, korisno da obveznik normativ rashoda utvrdi na osnovu relevantnih i proverljivih podataka i da dokumentuje način na koji je do tog procenta došao.

Koji akt se koristi za utvrđivanje normativa obveznika?

Procenat kala, rastura, kvara i loma obveznik utvrđuje odgovarajućim internim aktom. To može biti, na primer:

• pravilnik,
• odluka nadležnog organa, i sl.

Važno je naglasiti da Uredba ne propisuje obavezu pribavljanja izveštaja sudskog veštaka. Reč je o mogućem načinu stručnog dokumentovanja i obrazlaganja normativa obveznika u situaciji kada za konkretnu vrstu robe ne postoji propisani normativ i kada obveznik nema druge relevantne podatke na osnovu kojih bi mogao da utvrdi procenat rashoda.

Da li poreski organ može utvrditi drugačiju količinu rashoda?

Da. Činjenica da je obveznik svojim aktom utvrdio određeni procenat rashoda ne znači da je taj procenat automatski prihvatljiv u poreskoj kontroli.

Uredbom je predviđeno da se za dobra koja nisu obuhvaćena propisanim normativom količina rashoda utvrđuje prema normativu obveznika ako nadležni poreski organ ne utvrdi drugu količinu.

To znači da poreski organ u postupku kontrole može da oceni da je količina rashoda koju je utvrdio obveznik previsoka ili preniska i da utvrdi drugu količinu.

Zbog toga je važno da normativ bude realno utvrđen, odgovara prirodi robe i uslovima poslovanja i da postoji odgovarajuća dokumentacija koja može da objasni njegovu osnovanost.

Kada je određena vrsta robe obuhvaćena normativom iz Uredbe o količini rashoda (kalo, rastur, kvar i lom) na koji se ne plaća PDV, primenjuje se propisani normativ.

Međutim, za dobra koja nisu obuhvaćena normativom iz Uredbe, obveznik PDV-a utvrđuje sopstveni normativ rashoda.

Pri tome je važno da procenat kala, rastura, kvara ili loma ne bude određen proizvoljno, već da postoji realan i dokumentovan osnov za njegovo utvrđivanje.

U praksi se osnov može pronaći u iskustvenim podacima iz iste ili slične delatnosti, a kada takvi podaci nisu dostupni, stručno mišljenje sudskog veštaka odgovarajuće oblasti može predstavljati način da se utvrđeni procenat dodatno stručno obrazloži i dokumentuje.

Dobro dokumentovan normativ ne znači da poreski organ ne može utvrditi drugačiju količinu rashoda, ali obvezniku omogućava da jasno pokaže na osnovu čega je određeni procenat utvrđen i zbog čega smatra da odgovara stvarnim uslovima njegovog poslovanja.

Objavljeno: 03.09.2026.

Napomena: tekst je informativnog karaktera i zasniva se na propisima koji su važili na dan objavljivanja. Zbog mogućih izmena zakona i podazakonskih akata preporučuje se konsultovanje stučnog lica.